Toplumsal gelişme ve toplumsal gelişmenin ögeleri

Toplumsal gelişme ve toplumsal gelişmenin ögeleri

Mayıs 27, 2021 0 Yazar: dilimiz

Toplumsal değişme, toplumsal yapıda bir farklılaşmayı ifade eder ve bu farklılık nitelik ve nicelikle ilgili olabilir. Toplumsal değişmeler olumlu ve olumsuz bir farklılaşmaya işaret etmez, kesin bir değer hükmü taşımaz. Toplumsal yapıdaki olumlu değişmeler daha çok toplumsal gelişme kavramıyla açıklanır. Toplumsal gelişme, bir toplumda ekonomik göstergelere göre olumlu bir farklılaşmayı kapsadığı gibi ekonomik büyüme ile birlikte nüfusun toplumsal tabakalaşmasında, kültürel seviyesinde ve zihniyetindeki olumlu değişiklikleri de ifade eder. Böylece toplumsal gelişme, ekonomik gelişmeyi ve büyümeyi kapsadığı gibi bunlardan daha geniş toplumsal alanları ve konuları da içine alır.

Toplumsal gelişme nedir?

Toplumsal gelişme, toplumun üyelerinin temel insani ihtiyaçlarını karşılamaya, vatandaşların ve toplulukların yaşam kalitelerini geliştirmeye ve sürdürmeye imkân sağlayan temel yapı taşlarını kurma ve tüm bireylere tam potansiyellerine ulaşmaları için ortam yaratma kapasitesidir.


Kişi başı millî gelirin toplumların gelişmişlik seviyesini açıklamak için yetersiz olduğunu düşünen bir grup iktisatçı, Birleşmiş Milletler tarafından yayımlanan İnsani Kalkınma Endeksi’ni geliştirmiştir. Eğitim, sağlık ve gelir göstergelerine dayanarak hazırlanan bu endeks, akademik araştırmalarda ve uluslararası karşılaştırmalarda sıklıkla kullanılsa da toplumsal gelişmeyi ölçmekte yetersiz kalmıştır. Bu nedenle daha sonraları Sosyal Gelişme Endeksi meydana getirilmiştir.

Sosyal Gelişme Endeksi temel insani ihtiyaçlar, refahın temelleri ve fırsat olmak üzere üç boyutu içermektedir. Bu üç boyut ve alt göstergeleri aşağıda verilmiştir:

Temel insani ihtiyaçlarRefahın temelleriFırsat
Beslenme ve Temel Tıbbi BakımTemel Eğitime ErişimKişisel Haklar
Hava, Su ve Sağlık Koruma HizmetleriBilgi ve İletişime ErişimYüksek Öğrenime Erişim
BarınmaSağlık ve Sağlıklı YaşamKişisel Özgürlük ve Tercihler
Kişisel GüvenlikEkosistem SürdürülebilirliğiEşitlik ve Tolerans
Sosyal Gelişme Endeksi ölçütleri

Toplumsal gelişmenin ekonomik büyüme, tabakalaşmalardaki farklılaşmalar, insan hakları, demokrasi, hukukun üstünlüğü gibi temel ögeleri olduğunu öğrendiniz. Bu ögelerdeki gelişmenin ortaya çıkaracağı sonuçlar şunlardır:

  • Ekonomik büyümeyle birlikte sermaye birikimi ve yaratılan ekonomik değerler artar. Yaratılan ekonomik değerlerin, toplumun bütün üyelerine üretime sağladığı katkılar oranında ve dengeli bir biçimde bölüşümü sağlanır, emek (iş gücü) daha nitelikli hâle gelir.
  • Ekonomik büyümenin etkisiyle tabakalaşma piramidinde orta tabaka geniş bir yer tutar. Gelişmiş her toplum üst ve alt tabakalar arasındaki gerilim ve çatışmaları dengeleyen, toplumun yaratıcı ve dinamik yanını oluşturan orta tabakayı çeşitli politikalarla güçlü tutmaya çalışır. Böylece daha eşitlikçi bir toplum yapısı sağlanır.
  • İnsan haklarına ve hukukun üstünlüğüne dayalı ülkelerde demokratik sistem; sosyal ve ekonomik gelişmeye önemli katkı sağlamaktadır. Demokratik ülkeler özellikle siyasal istikrarın sağlanması konusunda otoriter rejimlerden daha üstündür. İfade ve dernekleşme özgürlüğü, çok partili seçimlerin varlığı, insan haklarının korunması ve erkler ayrımının varlığı gibi demokratik değerler sosyal ve ekonomik gelişmenin yer alacağı kurumsal çerçeveyi oluşturur.

Toplumsal gelişmenin sözü edilen temel ögelerindeki olumlu değişiklikler toplumsal bütünleşmeye katkı sunar. Toplumsal bütünleşmenin sağlandığı toplumlarda çatışmalar ve sürtüşmeler en alt düzeye iner.

Okuma Parçası

Toplumsal Gelişme PDF

Kaynak: 12. Sınıf Sosyoloji ders kitabı