Kategori: Teknoloji

Teknoloji, içinde doğduğu ve dahil olduğu ortamın ontolojisini algımızda değiştirir. Matbaa öncesi Dünya ile sonrası Dünya, elektrik öncesi Dünya ile sonrası Dünya, bilişim ve iletişim teknolojisi öncesi Dünya ile sonrası Dünya arasında algımızda ontolojik bir fark vardır. Elektrik olmayan bir Dünyayı günümüzde algılamakta zorlanırız.

Grekçe’de tekniğin (“techne”) anlamının dilimizdeki karşılığı “açığa çıkarmak”tır. Yine Grekçe’de hakikat (“aletheia”) de “açığa çıkarmak” anlamındadır. Teknik karşılığı olan “açığa çıkarmak” ile hakikat anlamındaki “açığa çıkarmak” terimlerinin işaret ettiği kavramlar birbirinin aynısı değildir. Aralarındaki fark, teknik karşılığı olan “açığa çıkarma” “meydana getirme”; hakikat karşılığı olan “açığa çıkarma” ise “meydana çıkarma” ile ifade edildiğinde görünür hale gelir.

Meydana çıkarma” yani açık alana çıkarmak veya ortaya çıkarmak hakikat anlamındaki açığa çıkarmaya karşılık gelir. Bir başka ifadeyle zaten orada bulunanın örtüsünü kaldırarak, yani keşfetmek (“discover”) suretiyle meydana çıkarıyoruz. Teknik anlamındaki, “meydana getirme” de bir başka yerden oraya, meydana, açık alana getirme veya imal etme anlamındadır. Dilimizde, “meydana çıkarma”ya karşılık gelen “açıklamak” sözcüğüne dikkat edersek, ‘açık’ta yani ‘meydan’da olmasını sağlama anlamı, açığa çıkarmak ile paralellik göstermektedir. Açığa çıkarmak, hakikate (“aletheia”ya) tekabül eder.

Aristoteles’e Göre Bir Varolanın Dört Nedeni

  1. Formal neden (“causa formalis”)
  2. Maddi neden (“causa materialis”)
  3. Ereksel neden (“causa finalis”)
  4. Fail neden (“causa efficiens”)

Teknik ürün de bir varolandır. Heidegger bu dört nedeni merkeze alarak ve ‘neden’ sözcüğünün Grekçe’de (“aition”) ve Latince’de (“causa”) etimolojik olarak izini sürerek, teknolojiye dair yaklaşımını ortaya koymaktadır.

Teknik anlamındaki meydana getirmeyi Heidegger gizini açma (“revealing”) olarak dile getirmektedir. Burada Heidegger’in düşünür sezgisiyle işaret ettiği şey; teknik ürünün formu maddesiyle birleşerek, dilde varolan dünyasından dış dünyada varolan haline gelerek teknolojik ürün olması, meydana gelmesidir.

Bir teknik ürünün; fail nedeni (ustası) tarafından, formal nedeni, ereksel nedeni, maddi nedeni bir araya getirilerek dış dünyada varolan haline gelmiş olması, teknolojinin/tekniğin oynadığı rol sayesinde, bir başka ifadeyle Heidegger’in dile getirdiği gibi gizini açma (“revealing”), öne çıkarma (“bringing-forth”) veya görünüşe çıkarma (bringing into apperance) ile meydana gelmiş olmaktadır.

Bir çelik tencerenin imalinde, ustanın (failin) kullandığı pres ile malzeme, tencere formu içine sokularak tencere haline gelmektedir. Bir otomobil imalinde ise, başlangıçta şasiden başlayarak üretim zinciri içinde, parçalar montaj hattı sonunda, tümü otomobil formun içinde bir araya getirilmiş, parçaların tümü otomobili meydana getirmek üzere otomobil formunda kendi yerlerini alarak imalat gerçekleşmiş olmaktadır.

Böylece otomobil meydana getirilmiş, dilde varolan olan form, yani çizilen otomobil projesi; malzemesi (otomobil parçaları) ile birleştirilerek, otomobil olarak dış dünyada varolan haline gelmekte, “meydana gelmekte”, “görünüşe çıkmakta”, “gizini açmakta” veya “gerçekleşmekte” diyebiliyoruz.