Sosyolojide araştırma yöntemleri

Sosyolojide araştırma yöntemleri

Ocak 2, 2020 0 Yazar: dilimiz

Sosyolojide araştırma yöntemleri konu anlatımı “Sosyoloji” ders notları ve kitapları kullanılarak derlenmiştir.

İnsan içinde yaşadığı doğal ve toplumsal çevreyi tanımak, karşılaştığı sorunlara çözüm yolları bulmak ister. Bu amaçla çeşitli araştırmalar yapar ancak ulaşılan sonuçların günlük yaşantımızda elde ettiğimiz bilgilerden daha güvenilir ve doğru olması için bilimsel yöntem ve araştırma teknikleri ile elde edilmesi gerekir. Bilimsel yöntem, doğal ve toplumsal gerçekliği tanımlamak, açıklamak ve bu gerçekliğin yasalarına ulaşmak amacıyla izlenen sistemli bilgi edinme yoludur. Bütün bilimler bilimsel yöntemi kullanırken şu üç tür akıl yürütme biçiminden yararlanır:

  • Tümdengelim: Doğruluğu kabul edilmiş genel bilgilerden özel bilgiler elde etme yoludur. Örneğin, bütün gelişmiş ülkeler bilime önem veriyor önermesinden yola çıkarak Kanada’nın da gelişmiş bir ülke olarak bilime önem verdiği sonucunu çıkarabiliriz.
  • Tümevarım: Tek tek olguların bilgisinden hareketle genel yargılara ulaşmaktır. Örneğin, liman şehirlerini gözlemleyerek bütün liman şehirlerinin ticarette gelişmiş olduğu önermesine ulaşabiliriz.
  • Analoji: Aynı olay ya da olgunun benzer birçok yönünün zaman ve mekân faktörleri göz önüne alınarak karşılaştırılmasıdır. Örneğin, Ankara ve İstanbul kalabalık bir şehirdir. Ankara’da trafik yoğundur. O hâlde İstanbul’da da trafiğin yoğun olabileceği sonucuna varabiliriz.

Sosyolojinin kullandığı araştırma yöntemleri

  • Toplumda kadına gösterilen şiddetin nedenleri nelerdir?
  • İşsizliğin toplumsal sapmaya etkileri nelerdir?
  • Köyden kente göç eden ailelerdeki kültürel farklılaşmanın olumlu ve olumsuz yönleri nelerdir?

Gibi soruların cevaplarını bize sosyal araştırmalar verir. Her bilimde olduğu gibi sosyoloji de toplumsal olayların “anlaşılabilir” olduğu gerçeğinden hareket ederek bu olayları ve bu olayların yol açtığı değişimleri neden-sonuç ilişkisi içerisinde, nesnel bir tavırla ele alıp değerlendirir.

  • a. Tarama (survey) Yöntemi: Geniş gruplara rahatlıkla uygulanan, bu yüzden kamuoyu araştırmalarında etkili olan önemli bir bilgi toplama tekniğidir. Şirket ve örgütler için yerel, ulusal ve uluslararası düzeylerde önemli bir bilgi toplama aracıdır. Önce neyin incelenmek istendiği belirlenir. Sonra bu konuda çoğunlukla anket ve görüşme tekniği kullanılarak bilgi toplanır.
  • b. Alan çalışması (Olay incelemesi): Belirli bir olay, kişi ya da grubun detaylı bir biçimde incelenmesidir. Monografi, sosyometri, gözlem, anket, görüşme gibi bilgi toplama teknikleri kullanılır. Genelde küçük grupları incelemek için kullanılır. Bulgular sadece o grup için geçerlidir. Ulaşılan sonuçları daha büyük gruplara genellemek doğru değildir.
  • c. Belgelere dayalı araştırma: Yazılı belgeler, istatistiki belgeler, fotoğraflar ve ses kayıtları gibi bilgi kaynakları kullanılarak bir konunun araştırılmasıdır. Tarihi araştırmalarda önem taşır. Örneğin Tanzimat döneminin sosyal hayatını inceleyen bir araştırmacı, Tanzimat Fermanını inceledikten başka o fermanın hangi sosyal şartlar altında hazırlandığını açıklar.