Sevr Antlaşması Maddeleri ve Önemi Nedir? Kısaca

Sevr Antlaşması Maddeleri ve Önemi Nedir? Kısaca

Sevr Antlaşması konu anlatımı 8. Sınıf İnkılap Tarihi kitap ve ders notları kullanılarak derlenmiştir.

Sevr Antlaşması

I. Dünya Savaşı’ndan yenik ayrılan devletlerle yapılan barış antlaşmalarının esasları Paris Barış Konferansı’nda belirlenmiş ve antlaşmalar imzalanmıştı. 1920 yılına gelinmesine rağmen henüz Osmanlı Devleti’yle herhangi bir antlaşma yapılmamıştı. Anadolu’da Türk halkının işgal güçlerine karşı direnişi ve İtilaf Devletleri arasındaki görüş ayrılıkları Osmanlı’yla imzalanacak barışı geciktirmişti.

Misakımillî’nin ilanı ve Ankara’da Büyük Millet Meclisinin açılması üzerine İtilaf Devletleri bir araya gelerek İtalya’nın San Remo kentinde bir konferans düzenlediler (18-26 Nisan 1920). Bu konferansta Osmanlı topraklarının paylaşımı konusunda uzlaşmaya varan ve Sevr’in şartlarını hazırlayan İtilaf Devletleri, bu taslağı Paris’te bulunan Tevfk Paşa başkanlığındaki Osmanlı heyetine sundular. Tevfk Paşa, antlaşma şartlarının çok ağır olduğunu açıkladı ve değiştirilmesi için itirazda bulundu. Osmanlı heyetinin yaptığı itirazlar kabul edilmedi.

İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti’ni Sevr’in taslağını kabul etmeye zorlamak ve antlaşmanın imzalanmasını hızlandırmak için İngilizlerin desteğindeki Yunan kuvvetlerini Milne Hattı’ndan genel saldırıya geçirdiler. Yunan ordusu 22 Haziran 1920 tarihinden itibaren Nazilli, Balıkesir, Bursa, İzmit, Uşak, Alaşehir ve Edirne’yi işgal etti. İngilizler, Mudanya ve Bandırma’ya asker çıkardı.

Bu baskı ve zorlamalar karşısında Sevr’in taslağını görüşmek üzere İstanbul’da Saltanat Şurası toplandı. Padişah ve Sadrazam Damat Ferit’in de katıldığı bu toplantı sonunda Topçu Feriki (Korgeneral) Rıza Paşa dışındaki şura üyeleri antlaşmanın kabul edilmesine karar verdiler. Bunun üzerine Paris’e giden Osmanlı heyeti 10 Ağustos 1920’de İtilaf Devletleri’yle Sevr Antlaşması’nı imzaladı. Şartları çok ağır olan Sevr Antlaşması 433 maddeden oluşmaktaydı.

Antlaşmada yer alan önemli maddelerden bazıları

  • İstanbul ve çevresi ile Anadolu’nun bir bölümü Osmanlı Devleti’nde kalacak fakat azınlıkların hakları gözetilmezse İstanbul, Türklerin elinden alınacak.
  • Boğazlar tüm devletlerin gemilerine açık olacak, uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek, bu komisyonda Türk üye bulunmayacak
  • Osmanlı ordusu, jandarma gücü dahil 50 bin yedi yüz askerle sınırlı olacak. Osmanlı kara kuvveti, gönüllü olarak askere yazılanlardan oluşturulacak.
  • Azınlıklara verilen haklar genişletilecek.
  • Kapitülasyonlardan bütün devletler yararlanacak.
  • Osmanlı kaynaklarını korumak ve artırmak için mali bir komisyon kurulacak, bu komisyon Osmanlı bütçesini kontrol edecek.
  • Antalya, Konya, İç Batı Anadolu ve On İki Ada İtalya’ya bırakılacak.
  • Ege Bölgesi, Doğu Trakya ve diğer Ege adaları Yunanistan’a verilecek.
  • Antep, Urfa, Mardin ve Suriye Fransa’ya verilecek. Adana’dan Kayseri’ye ve Sivas’ın kuzeyine kadar olan bölge Fransız nüfuz bölgesi olacak.
  • Irak ve Ürdün başta olmak üzere Arap topraklarında İngilizler manda yönetimi kuracak.
  • Doğu Anadolu’da iki yeni devlet kurulacak.
  • Kazı izni ancak arkeolojide yeterli deneyim sahibi olan kişilere verilecek. Osmanlı Hükûmeti, bu izinleri verirken hiçbir milletin bilginlerini geçerli bir sebep olmaksızın kazı yapmaktan yoksun bırakmayacak.
Sevr Antlaşması Maddeleri ve Önemi Nedir? Kısaca 1
Sevr Antlaşması’na Göre Osmanlı Sınırlarını Gösteren Harita

Bir antlaşmanın yürürlüğe girebilmesi için Osmanlı anayasası Kanun-i Esasi’ye göre Mebusan Meclisinde onaylanması gerekiyordu. Mebusan Meclisi İstanbul’un işgali sonrası İtilaf Devletleri tarafından dağıtılmıştı. Padişah, meclisi süresiz kapattığı için antlaşma meclis tarafından onaylanmamıştır. Osmanlı Hükûmeti tarafından “Saltanat Şurası” adı altında oluşturulan bir komisyon tarafından onaylanan bu antlaşmanın hukuki geçerliliği yoktur. Osmanlı’nın imzaladığı son antlaşmadır. Antlaşma Misakımillî’ye aykırı olması ve Türk milletinin bağımsızlığını yok sayması nedeniyle Büyük Millet Meclisi tarafından da tanınmamış ve kabul edilmemiştir.

Mustafa Kemal “Siyasal bağımsızlığımızı, adli, ekonomik ve mali hayatımızı yok etmeye ve sonucunda yaşama hakkımızı ortadan kaldırmaya yönelmiş Sevr Antlaşması bizce yoktur.” diyerek Sevr Antlaşması’nı kesinlikle tanımadığını belirtmiştir. Antlaşma Türk milleti tarafından da tepkiyle karşılanmış ve reddedilmiştir. Türk milleti asla karamsarlığa düşmemiş, tam tersine direnme gücünü daha da artırmış, işgalcilerle savaşıp onları Anadolu’dan atarak bu antlaşmanın uygulanmasını engellemiş ve onaylamadığını göstermiştir.

1914-1920 Yılları Arasındaki Önemli Gelişmeler

191428 Haziran 1914 – 1. Dünya Savaşı Başladı
11 Kasım 1914 – Osmanlı Devleti 1. Dünya savaşına girdi
191518 Mart 1915 – Çanakkale Deniz Zaferi kazanıldı
8 Mart 1915 – Mustafa Kemal Anafartalar Grup Komutanlığına atandı
19166 – 8 Ağustos 1916 – Mustafa Kemal Bitlis ve Muş’u Ruslardan geri aldı
191715 Temmuz 1917 – Mustafa Kemal 7. Ordu Komutanlığına atandı
191830 Ekim 1918 – Mondoros Ateşkes Antlaşması imzalandı
3 Kasım 1918 – İngilizler Musul’u işgal etti
13 Kasım 1918 – Mustafa Kemal Suriye Cephesi’nden İstanbul’a döndü
191918 Ocak 1919 – Paris Barış Konferansı toplandı
15 Mayıs 1919 – izmir, Yunanlar tarafından işgal edildi
19 Mayıs 1919 – Mustafa Kemal Samsun’a çıktı
28 Mayıs 1919 – Havza Genelgesi yayınlandı
22 Haziran 1919 – Amasya Genelgesi yayımlandı
7-8 Temmuz 1919 – Mustafa Kemal Askerlikten istifa etti
23 Temmuz  – 7 Ağustos 1919 – Erzurum Kongresi yapıldı
4 – 11 Eylül 1919 – Sivas Kongresi Yapıldı
20-22 Ekim 1919 – Amasya Görüşmeleri yapıldı
27 Aralık 1919 – Temsil Heyeti Ankara’ya geldi
192012 Ocak 1920 – Son Osmanlı Mebusan Meclisi toplandı
28 Ocak 1920 – Misakımilli Kararları kabul edildi
16 Mart 1920 – İstanbul, itilaf devletleri tarafından resmen işgal edildi
11 Nisan 1920 – Mebusan Meclisi padişah tarafından kapatıldı
23 Nisan 1920 – BMM açıldı
10 Ağustos 1920 – Sevr Antlaşması imzalandı
1914-1920 Yılları Arasındaki Önemli Gelişmeler

İnkılap Tarihi Ders Notları