Nota Yazımının Ortaya Çıkışı

Nota Yazımının Ortaya Çıkışı

Müzik tarihinde müzik yazısının büyük önemi vardır. Müzik yazısı bugünkü şeklini alana kadar pek çok değişikliğe uğramış, tarih boyunca farklı biçimlerde nota yazım sistemleri kullanılmıştır. Bu nota yazım sistemlerinin amacı, müziğin temel özelliklerini sabitlemek ve bu özelliklerin kalıcılığını sağlamak olmuştur.

Seslerin İsimlendirilmesinin Tarihsel Süreci

Müzik seslerinin isimlendirilmesinin tarihi çok eskilere dayanmaktadır. 9. yüzyıldan sonra neuma adı verilen ve nota yazısı yerine geçen işaretler kullanılmaya başlanmıştır. Neuma; temel sesi belirleyen renkli bir çizginin üzerine yazılan kare şeklindeki noktalardan, eğrilerden ve bağlardan oluşmuştur. Kilise ilahilerinin heceleri üzerine konulan bu işaretler, ezgiyi bilenler için bir ipucu görevi üstlenerek bu kişilerin ezgiyi hatırlamasını sağlamıştır.

Günümüzde hala kullanılmakta olan nota yazısının temelleri Orta Çağ’da atılmıştır. Guido d’Arezzo (Guido Darezo) tarafından geliştirilen “solmileme tekniği” ve Boethius tarafından oluşturulan “harflerle isimlendirme tekniği” günümüz nota yazısının zeminini oluşturmuştur.

Solmileme Sistemi

Kuzey İtalya’daki Pompasa Manastırında şan öğretmenliği ve rahiplik yapan Guido d’Arezzo (991-1033), çocuklara duaları ezberletmek için bir yöntem bulmuştur. Onlara her yeni sesin bir öncekinden daha tiz başladığı bir halk ezgisi öğrettikten sonra bu ezgiyi Latince olarak dinsel bir metne dönüştürmüştür. Elinin parmaklarındaki girinti ve çıkıntılara metnin ilk hecelerini yazan Guido d’Arezzo, böylece bir gam dizisinin sekiz notasını birden sergilemiştir. Bu yöntem, müzik tarihinde “Guido’nun Eli” olarak adlandırılmıştır.

Aziz Yuhanna ilahisinin birinci dörtlüğünden yararlanan Guido d’Arezzo, bu dörtlüğün her mısrasının ilk sözcüğünün ilk hecesinden yola çıkarak sesleri isimlendirmiştir. İlahinin ilk hecesi olan “ut”, ilahinin sessiz harfle başlayan diğer hecelerine uyması için önce “tu”, sonra “to”, daha sonrada “do” şeklinde kullanılmıştır. Bu gelişmeyi sağlayan kişi yine bir İtalyan müzik araştırmacısı olan Giovanni Maria Bononcini’dir [Covanni Mariya Bononçini (1642-1678)].

Nota Yazımının Ortaya Çıkışı 1 – Guido’nun Notaları İsimlendirme Sistemi
Guido’nun Notaları İsimlendirme Sistemi

Guido’nun Müzikte Gerçekleştirdiği Yenilikler

  • Sesleri isimlendirmesi
  • Fa anahtarını müziğe kazandırması
  • Dört çizgili porteyi beş çizgiye çıkarması
  • Portede çizgi arası ve çizgi üstü nota yazım sistemini geliştirmesi

Boethius (Boetyus) Yazısı

Boethius yazısında Latin alfabesinin A’dan P’ye kadarki 15 harfi kullanılmıştır. Bu nota yazısında kullanılan harfler, sesleri kalından inceye doğru göstermiştir. A harfi bugünkü adıyla “la” sesini, B harfi “si” sesini, C harfi “do” sesini göstermiştir. İngiltere ve Almanya’da seslerin la, si, do, re, mi, fa, sol heceleri yerine hala A, B, C, D, E, F, G gibi harflerle adlandırılması geleneğinin kökleri Boethius yazısına dayanmaktadır.

Nota Yazımının Ortaya Çıkışı 3 – Boethius Yazısının Günümüzde Kullanılan Şekli
Boethius Yazısının Günümüzde Kullanılan Şekli

Türk Müziği Tarihi