Kara Perşembe – Ekonomik Buhrandaki ABD

Kara Perşembe – Ekonomik Buhrandaki ABD

Mart 19, 2018 0 Yazar: dilimiz

1925’ten beri ABD borsasında yapay hareketlenmeler yaşanmaktaydı. Simsarlara (para oyuncuları) verilen yüklü paralar sonucunda mevcut paranın, üretim sektörünün aleyhine olarak spekülasyonlara yöneltilmesine yol açıldı. Böylece borsa, ekonomik gerçeklerin tamamen dışına çıktı. Borsadaki hisse fiyatları dörde katlanırken üretim iki katına bile çıkmadı. Küçük bir karışıklık, bu kâğıttan oluşmuş yapay ekonomiyi yerle bir edebilirdi.

1929’un yazında para politikalarından sorumlu Amerikalı yetkililer, kredileri kısıtlamaya karar verdiler. Bu adım, çöküş için gerekli olan psikolojik ortamı oluşturmaya yetti.

1929 Ekonomik Buhranı’nda ABD Borsası

1929 Ekonomik Buhranı’nda ABD Borsası

1928’den itibaren yükselişini sürdüren New York Wall Street (Vol Sitrıt) Borsası, 3 Ekim 1929’dan itibaren düşüşe geçmeye başladı. Bu düşüş, 21 Ekim’de yabancı yatırımcıların kâğıtlarını ellerinden çıkarmalarıyla hızlandı.

Kara Perşembe” olarak adlandırılan 24 Ekim 1929 Perşembe günü, 12 milyon hissenin satışa sunulması sonucu borsa dibe vurdu. Hisseler, 1925’teki değerinin dörtte üçünü kaybetti. Bu da 74 milyar dolarlık bir kayıptı. Borsa günümüze kadar bir daha bu derece büyük bir sarsıntı yaşamadı.

1929 Buhranı’nın Amerikan Ekonomisine Etkileri

1929 Buhranı’nın Amerikan Ekonomisine Etkileri

Borsanın çöküşüyle birlikte bir sonraki sayfada yer verilen etkinlikteki yukarıdaki tabloda da görüldüğü gibi birçok banka battı, yüzlerce şirket iflas etti, fabrikaların yarısı kapandı. Her dört kişiden biri işsiz kaldı, böylece tüketim talebi daha da düştü. Paranın piyasadan bir anda yok olması ve on binlerce ücretlinin işsiz kalması ihtiyaçları takasla karşılama yöntemine başvurulmasına yol açtı. Tarımdaki fiyat düşüşlerini engelleme kaygısı, açlığın yayıldığı bir ülkede tonlarca ürünün imhasına yol açacak kadar panik yarattı.

Dünya Ekonomik Buhranı ile ilgili gazete haberi (24 Ekim 1929)

Dünya Ekonomik Buhranı ile ilgili gazete haberi (24 Ekim 1929)

Terk edilmiş topraklar, kapatılmış fabrikalar, işlemeyen bürolar, gecekondulara (Dönemin başkanının adından dolayı Hooverkondu olarak anılıyordu.) sığınan aileler; iş aramak için vagon kapılarına asılarak yollara dökülen iki milyon nüfus, insanların konumlarını ve ruh sağlıklarını yitirdiklerinin bir göstergesiydi. Bu durum, John Steinback’in (Con Şıtaynbek) “Gazap Üzümleri” romanında olduğu gibi edebiyata ve sanata konu olmuştur.

Amerika’da yaşanan ekonomik buhran üzerine dönemin ABD başkanı Herbert Hoover (Hörbırt Hovır), 1932’deki seçimleri Roosevelt’e karşı kaybetti. 1945’e kadar başkanlıkta kalan Roosevelt, “New Deal” (Niv Diyıl) (Ekonomide Yeni Bakış) programıyla ekonomik buhrana karşı bazı önlemler aldı. Bu programla devletin ekonomik yaşamın hemen hemen her alanına yardımı ve müdahalesi başladı.

ABD Merkez Bankası kuruldu; bankacılığa yönelik 500 kadar yeni yasal düzenleme yapıldı; serbest piyasa için hükûmet fonları kullandırıldı; fiyatlar ve ücretler donduruldu; çalışma saatleri azaltıldı ve işsizlik sigortası uygulandı. New Deal, sonuçları aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi Amerikan toplumuna yeniden umut verdi.

Ekonomide Yeni Bakış (New Deal)

Ekonomide Yeni Bakış (New Deal)