Büyük Millet Meclisine Karşı İsyanlar

Büyük Millet Meclisine Karşı İsyanlar

Meclisin açılmasından sonra 2 Mayıs 1920 tarihinde meclis hükumeti (icra vekilleri heyeti) kuruldu. 11 bakandan oluşan hükumet üyeleri meclis tarafından seçilmiştir. Bu hükumette Genelkurmay Başkanlığı da bakanlıklardan birisi olarak yer almıştır.

Büyük Millet Meclisinin amacı tam bağımsızlığı ve milli egemenliği sağlamaktı. Dördüncü kez kurulan Damat Ferit Hükumeti, çalışmalarını bu amaçlar doğrultusunda sürdüren Ankara Hükumeti’ne karşı tavrını sertleştirdi. İstanbul Hükumeti, Milli Mücadele hareketine ve meclise karşı halkı kışkırtarak Anadolu’nun çeşitli yerlerinde isyanların çıkmasında etkili oldu.

BMM ye karşı çıkan isyanlar
BMM ye karşı çıkan isyanlar haritası

İtilaf Devletleri, Türk milletini Büyük Millet Meclisi Hükumeti’ne karşı isyana kışkırtmak için birçok faaliyet içinde yer almıştır. İsyanları daha etkili hale getirmek için Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi’ye fetva yayımlatan İstanbul Hükumeti, halkın dini duygularını istismara yönelmiştir. İtilaf Devletleri’ne ait uçaklarla Anadolu’ya dağıtılan bu fetvada Mustafa Kemal ve Milli Mücadele yanlıları vatan haini ve din düşmanı ilan edildi. Ayrıca İngilizler Anadolu’daki otorite boşluğundan yararlanarak Boğazlardaki konumlarını güçlendirmek amacıyla isyanları desteklediler.

Azınlıklar, İtilaf Devletleri’nin kışkırtmalarıyla bulundukları bölgelerde bağımsız devlet kurmak için ayaklandılar. Bazı Kuva-yı Milliye birliklerinin düzenli orduya katılmak istememeleri ve başına buyruk hareket etmeleri isyan etmelerine yol açtı. Uzun süren savaşlarda yorgun düşen halkın bir kesiminin Milli Mücadele ve tam bağımsızlığa inanmamaları da isyanların nedenlerinden sayılabilir.

Büyük Millet Meclisine karşı başlıca şu isyanlar çıkmıştır:

Büyük Millet Meclisine Karşı Çıkarılan İsyanlar

Doğrudan İstanbul Hükumeti tarafından Çıkarılan İsyanlar

  • Anzavur İsyanı,
  • Kuvâ-yı İnzibatiye (Halifelik Ordusu)

İstanbul Hükumeti ve İtilaf Devletlerinin Kışkırtmalarıyla Çıkarılan isyanlar

  • Delibaş Mehmet İsyanı
  • Bolu, Düzce, Hendek,
  • Adapazarı İsyanları
  • Çapanoğlu İsyanı
  • Milli Aşireti İsyanı
  • Çopur Musa İsyanı
  • Koçgiri İsyanı
  • Cemil Çeto İsyanı
  • Ali Batı İsyanı

Kuvay-ı Milliyeci Olup Sonradan İyan Edenler

  • Ethem Bey İsyanı
  • Demirci Mehmet Efe İsyanı

Azinlıkların Çıkardığı İsyanlar

  • Ermeni İsyanları
  • Rum (Pontus) İsyanları

Büyük Millet Meclisinin İsyanlara Karşı Aldığı Önlemler

Büyük Millet Meclisi isyanları bastırmak ve otoritesini sağlamak için çeşitli tedbirler almıştır. Öncelikle, İstanbul Hükumeti’yle resmi ilişkiler kesildi. İstanbul Hükumeti’nin yayımladığı fetvaya karşı Ankara Müftüsü Rıfat (Börekçi) Efendi ve 150 müftünün imzasıyla Milli Mücadele’yi destekleyen fetva yayımlandı. 29 Nisan 1920’de meclis tarafından ayaklananlarla mücadele etmek ve askerden kaçışları önlemek amacıyla Hıyanet-i Vataniye (vatana ihanet) Kanunu çıkarıldı.

Bu kanuna göre meclise karşı söz, yazı ve hareketleriyle saldırıda bulunanlar ve ayaklananlar vatan haini sayılmıştı. Daha sonra suçluların yargılanması amacıyla üyeleri milletvekillerinden oluşan İstiklal Mahkemeleri kurulmuştu. Meclis, isyanları bastırırken Batı Anadolu’daki Kuva-yı Milliye birliklerine emir vererek suçluların yakalanıp İstiklal Mahkemelerine teslim edilmesini istemişti. Böylece Kuva-yı Milliye birliklerinin savunma dışındaki yetkilerini sınırlandırarak isyanların bastırılmasında bu birliklerden yararlanılmıştı.

Türk milletinin bağımsızlık mücadelesi verdiği bir dönemde ortaya çıkan isyanlar milli kuvvetlere zaman ve insan kaybettirdi; milli kuvvetlerin savaş gücünü zayıflattı. Milli Mücadele’nin uzamasına ve Yunan işgalinin Anadolu’nun içlerine kadar yayılmasına sebep oldu. Milli birlik ve beraberliğin sağlanmasında, sosyal hayatta ve savaşma gücünde derin yaralar açtı. Bütün bu olumsuzluklara rağmen meclis, tüm isyanları bastırarak otoritesini güçlendirdi ve Anadolu’da tek hakim güç haline geldi.

İnkılap Tarihi Ders Notları

Oy
Konuyu Değerlendir