Ay’ın Görünür Hareketi

Ay’ın Görünür Hareketi

Kısaca Konu Başlıkları

Ay Hareket Ediyor mu?

Gök cisimlerinin bir gün boyunca gökyüzünde yaptığı hareketin günlük hareket olarak tanımlandığı­nı biliyorsunuz.

Ay da bir gök cismi olduğuna göre Ay’ın da günlük hareketi var mıdır?

Ay, bütün gök cisimleri gibi günlük hareketi sırasında doğar ve batar.

Günlük hareketinin dışında Ay, Dünya çevresinde izlediği yörünge ile aylık hareket gerçekleştirir. Aşağıdaki şekilde Ay’ın izlediği yörün­ge yer almaktadır. Şekli inceleyelim.

Ay’ın Görünür Hareketi 1
Ayın dünya çevresindeki yörüngesi

Yukarıdaki şekli incelediğinizde Dünya’nın yörünge düzlemi ile Ay’ın yörünge düzlemi arasında 5˚lik açı olduğunu fark etmiş olmalısınız. Bu düzlemlerin kesim noktalarına düğüm noktaları adı verilir. Ay’ın Dünya’nın yörünge düzleminin güneyinden kuzeyine geçtiği nokta, çıkış düğümü; kuzeyinden güneyine geçtiği nokta ise iniş düğümü olarak tanımlanır.

İlgili konu: Ay tutulması

Dünya çevresinde, elips şeklinde bir yörüngede, pozitif yönde dolanan Ay’ın yıldızlara göre yaptığı dolanma hareketinin süresi 27,321661 gündür. Yıldızıl (Sideral) Ay olarak tanımlanan bu süre, uzak yıldızlardan herhangi birinin doğrultusundan art arda iki geçişi arasındaki süredir.

Yıldızıl Ay için açısal hız değeri 13˚ 176358 gün-1 e eşittir. Bu değer aynı zamanda 52dk 42s gün-1 e eşittir. Ay’ın yörüngesin­deki açısal hız, uzak bir yıldıza göre her gün doğuya doğru yaptığı kaymaya eşittir.

Ay’ın dolanma hareketine ait bu değerler şekil üzerinde aşağıdaki gibi gösterilebilir.

Açısal hız değeri;

açısal hız = 360˚ / 27,321061

açısal hız = 13˚,17’dir. (yaklaşık)

Ay’ın Görünür Hareketi 2
Yıldızıl (Sideral) Ay

Ay’ın herhangi bir evresinden art arda iki geçişi arasındaki süre Kavuşul Ay olarak tanımlanır. Ay’ın evrelerinin oluşum süresine bağlı olarak tanımlanan Kavuşul Ay süresi 29,53058912 gündür.

Ay, Dünya etrafında dolanırken herhangi bir anda A noktasında bulunsun. Ay bu noktada iken Dünya üzerindeki bir gözlemcinin, Ay üzerinde X noktasını gözlemlediğini düşünelim. Ay sadece Dünya etrafında dolan­ma hareketi yapıyor olsaydı gözlemci belirli bir süre sonra X noktasını X” noktasında gözlemlerdi. Oysa gerçekte durum böyle değildir. Ay A’ noktasına geldiğinde gözlemci X noktasını X′ noktasında gözlemler. Ay’ın yörüngesini çembersel kabul ettiğimizde AX // A′X′′ olacağı için a=b olur. Bu durum, Ay’ın kendi ekseni etrafında döndüğünü, bu dönüş süresinin yörün­gesindeki dolanım süresine eşit olduğunu gösterir. Söz konu­su eşitlik nedeniyle Dünya’dan bakan bir gözlemci Ay’ın hep aynı yüzünü gözlemler.

Ay’ın Görünür Hareketi 3
Ayın yörüngesi

Gel-git kitlenmesi olarak da adlandırılan bu durumda Ay’ın yak­laşık %40’lık bir kısmı sürekli olarak karanlıkta kalır. Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesinin (NASA) uzaya gönderdiği GRAIL (Gırayl) ikiz uyduları [Ebb-Flow (Eb-flov), Med-cezir] yaptığı çalışmalar sonucunda 2012 yılında Ay’ın arka yüzünü görüntülemiştir.

Ay’ın Görünür Hareketi 4
Ayın gel-git kitlenmesi

Ay’ın Evreleri

Ay’ın gökyüzündeki farklı görünümlerinin nasıl oluştuğunu öğrenmek ister misiniz?

6.sınıf fen bilimleri dersi, “Dünyamız, Ay ve Yaşam Kaynağımız Güneş” ünitesinde Ay’ın evrelerini ve bu evrelerin görülme nedenini öğrenmiştiniz.

Güneş’ten aldığı ışığı Dünya’mıza yansıtan ve bu şekilde gözlemlenen Ay, Güneş’ten ışık alma durumuna göre farklı şekillerde gözlemlenir. Evre olarak tanımlanan bu şekiller aşağıda gösterilmiştir. Şekilleri inceleyerek evrelerin oluşumu ile ilgili açıklamaları okuyalım.

Ay’ın Görünür Hareketi 5
Yeni Ay

Yeni ay evresi olarak adlandırılan evrede Ay, Güneş ile Dünya’nın arasındadır. Ay’ın Dün-ya’ya bakan yüzü ışık almadığı için gözlene­mez.

Ay’ın Görünür Hareketi 6
İlk Dördün

Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün sağ yarısı ışık alacağı için aydınlık, diğer yarısı karanlıktır. Bu evre ilk dördün evresi olarak adlandırılır.

Ay’ın Görünür Hareketi 7
Dolunay

Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün tamamı ışık al­dığı için aydınlık görünür. Bu evre dolunay ev­resi olarak adlandırılır.

Ay’ın Görünür Hareketi 8
Son Dördün

Ay’ın Dünya’ya bakan yüzünün sol yarısı ışık alacağı için aydınlık, diğer yarısı karanlıktır. Bu evre son dördün evresi olarak adlandırılır.

Ay, Dünya çevresindeki dolanımını gerçekleştirirken hilal veya şişkin ay olarak adlandırılan şekillerde de gözlenebilir. Aşağıda Ay’ın Aralık 2014 tarihine ait görünümleri verilmiştir. Görselleri inceleyelim.

Ay’ın Görünür Hareketi 9
Ayın gün gün görünümü

Aralık 2014 tarihine ait Ay’ın evrelerinin yer aldığı görselde, ilk dördün evresinden son dördün evre­sine kadar kaç gün geçtiğini belirleyiniz. Daha sonra aynı işlemi son dördün evresinden ilk dördün evre­sine kadar sayarak tekrarlayınız. Bu işlemleriniz sonunda evreler arasındaki sürenin farklı olduğunu belirlemiş olmalısınız.

Evreler arasındaki sürenin farklı olmasından yararlanarak Ay ve Güneş’in göreli uzaklıklarını belir­leyebilirsiniz.

Oy
Konuyu Değerlendir