Descartes,
Ahlak Üzerine Mektuplar, (Çev. Mehmet Karasan), İstanbul, Milli Eğitim
Bakanlığı Yayınları, 1992: 53-54, 62.
Descartes, Ahlâk üzerine
Mektuplar, (Çeviren Mehmet Karasan),
İstanbul, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1992, sf.53-54, 620
Prenses Elisabeth'e
Egmond, 6 ekim 1645 Madam,
Bazen şöyle bir şüpheye düştüğüm
oluyor: elimizde bulunan nimetleri olduğundan daha büyük ve daha değerli
hayal ederek, elimizde bulunmayan nimetleri de bilmeyerek veya gözden
geçirmek için üzerinde durmayarak, memnun ve neşeli olmak mı yoksa her
ikisinin de gerçek değerini tanımak için, fazla bilgili ve düşünceli olarak,
kederli olmak mı daha iyidir? Üstün iyinin neşe olduğuna inansaydım ne
pahasına olursa olsun, neşeli olmaya çalışmak gerektiğinden şüphe etmezdim
ve can sıkıntısını şarapta boğan yahut tütünle uyuşturanların kabalığını
doğrulardım. Fakat fazileti işlemekten yahut da (aynı şey olan) elde edilmesi
ira-demize bağlı bulunan bütün nimetlere sahip olmaktan ibaret olan üstüm
iyi ile, bu nimetleri elde etmeden sonra gelen memnunluğu birbirinden
ayırıyorum. Bun-dan ötürü, zararımıza da olsa, hakikati bilmenin, bil-memekten
daha büyük bir olgunluk olduğunu göz önüne alarak, az neşeli fakat çok
bilgili o1manın daha iyi olduğunu kabul ediyorum: Böylece ruhumuzun en
mem-nun olduğu an, en neşeli olduğumuz zaman değildir; tersine büyük neşeler
genel olarak donuk ve ciddidir, kahkahalı neşelerse, ufak ve geçicidir:
Bunun için boş, hayaller peşinde koşarak yanılmaya düşmeyi asla doğ-ru
bulmam; zira bundan gelen bütün zevk ancak ruhun dışına dokunabilir, halbuki
içi, yalancılıklarını görerek, acı duyar. Ruhumuz durmaksızın başka şeylerle
uğraşırken, bunun farkına varmayabilir, fakat o zaman da adı geçen saadete
kavuşamaz, çünkü saadet hareketimize -bağlıdır, halbuki böyle bir hal
ancak talihten gelebilir..
Fakat, bazıları bizi memnun olmaya götüren, ba-zıları da tersine, memnun
olmaktan alıkoyan aynı de-recede doğru, birçok düşüncelerle karşılaşmak
imkanı olduğu yerde, bana öyle geliyor ki, tedbir daha çok memnunluk verenleri
kabul etmemizi emrediyor; hatta dünyadaki şeylerin hemen hepsine iyi veya
kötü görünen bir yandan bakmak mümkün olduğuna göre, herhangi bir şeyde
maharetimizi göstermek gerekiyor-sa; o da onlara, bilhassa en çok lehimizde
görünen seviyeden bakmayı bilmektir, sanırım, elverir ki bunu aldanmadan
yapalım.
... insanın kendinden çok başka insanlara iyilik etmesi daha yüksek ve
daha şerefli bir şey olduğuna göre, buna en fazla meyledenler ve sahip
oldukları nimet-lerden en az bahsedenler, gene en yüksek ruhlardır. Ancak
zayıf ve alçak ruhlardır ki kendilerine gerek-tiğinden fazla değer verir,
ve üç damla su ile ağzına kadar dolan vazolara benzerler. Altesinizin
bunlardan olmadığını biliyorum, bu alçak ruhları ancak, kendi-leri için
bir menfaat göstererek, başkaları için zah-mete teşvik etmek mümkün olduğu
halde, Altesinizin menfaati için, kendilerine, ancak kendisini ihmal et-tiği
takdirde, sevdiklerine uzun zaman faydalı olamayacağını göstermek; ve
sağlığıma bakmasını yalvar-mak gerektir. Benim de yaptığım budur.
Madam,
Altesinizin,
Pek saygılı ve pek itaatli
Hizmetkârı
Descartes.
