Behçet Necatigil, Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, İstanbul, Varlık Yayınları, 1991 (14. Basım), sf. 314.
UŞAKLIGİL, Halit Ziya * Servetifünun romancılarından, 1866-27 Mart 1945, doğ. ve ölm. İstanbul * Altı yaşlarında Mercan Mahalle Mektebi’nde başladığı öğrenimine Fatih Askeri Rüştiyesi'nde devam etti (1873-1878), babasıyla İzmir'e gitti, orada kaldığı 15 sene içinde belli başlı olaylar; yabana bir okulda okuması, arkadaşlarıyla Nevruz (1884) ve Hizmet (1886) gazetelerini çıkarması, İzmir Rüştiye ve İdadisi'nde öğretmenlik etmesi, Osmanlı Bankası'nda muhasip olarak çalışmasıdır. 1893'de Reji İdaresi'ne başkatip olarak İstanbul’a geldi, Servetifünun topluluğuna girdi (1896), Meşrutiyetten sonra Darülfünun'da Batı edebiyatı okuttu. Sultan Reşad'ın (V. Mehmet) mabeyn başkatibi oldu (1909-1912), sonra yine Darülfunun'a döndü, hükümet tarafından görevle Fransa'ya (1910, Almanya'ya (1915) gönderildi. Cumhuriyet devrinde, 1905'ten beri oturduğu Yeşilköy’deki köşküne çekildi, gazetelerde (özellikle Son Posta'da) yazarlığına devam etti, anılarını yazdı. Bakırköy'de Kanaltepe Mezarlığı'nda oğlu Vedat'ın yanında gömülü * Tekniğinin kuvveti ve yarattığı roman diliyle yalnız Servetifünun topluluğunun değil, Cumhuriyetten önceki Türk edebiyatının en kuvvetli romancısı kabul edilen Halit Ziya, Fransız realist ve natüralistleri etkisinde, realist-psikolojik eserleriyle ün kazanmıştır. 20-25 kitapta toplanmış 150'den fazla hikaye, kitap halinde altı roman bırakmış olan; tiyatro, mensur şiir, hâtıra, makale.. ve başka türlerde telif tercüme altmışı aşkın eser sahibi bulunan Uşaklıgil, romanlarında konularını çokluk aydınlar çevresinden seçtiği halde, küçük hikayelerinde halk tabakalarına inmiş, daha sade ve tabii bir dil kullanmış, ama hepsine şiirli bir hava katmasını, sağlam bir yapı kurmasını bilmiştir * Başlıca eserleri - Romanları: •Nemide (1892), •Bir Ölünün Defteri (1892), •Ferdi ve Şürekası (Ferdi ve Ortakları, 1896), •Mai ve Siyah (1897), •Aşk-ı Memnu (Yasak Aşk, 1900), •Kırık Hayatlar (1924) * Hikaye kitapları: Bir Yazın Tarihi (1900), Solgun Demet (1901), Bir Şiir-i Hayal (Bir Hayalin Şiiri, 1914), Sepette Bulunmuş (1920), Bir Hikaye-i Sevda (1922), Hepsinden Acı (1934), Aşka Dair (1936), Onu Beklerken (1935), İhtiyar Dost (1937), Kadın Pençesi (1939), İzmir Hikayeleri (1950) * Oyunları: Kabus (1918), Füruzan (adapte 1918), Fare (adapte, 1919) * Anıları: Kırk Yıl (beş cilt, 1936, altıncı cilt: 1969), Saray ve Ötesi (üç, cilt, 1940-1942), Bir Acı Hikaye (Tiran'da-intihar eden oğlu Vedat'a ilişkin anılar, 1942) * Deneme ve yazıları: Sanata Dair (dört cilt, 1938-1963) * Halit Ziya'nın roman ve hikayeleri birkaç kere basılmıştı, bu kez Nevzat Kızılcan tarafından günümüz türkçesine uyarlanarak İnkılap ve Aka Kitabevlerince yeniden yayınlanmaktadır (1973-) Halit Ziya üzerine tanıma kitaplarından biri Varlık Yayınları'ndadır (haz. L. Sami Akalut, 1953 vd.)
