Bir sözcük ancak
diğer göstergelerle birlikte belirli bir kavramı
yansıtır; böylece oluşan bütüne “bağlam”
denir.
Örnek:
Çocuğu
askere yolladık.//Ne yakışıklı çocuk. ------>
Çocuk= Genç erkek
Çoluk
çocuk nasıl? ------> Çocuk= Ev halkı,
evlat
Çocuğu emzirdin mi?
------> Çocuk=Bebek
Örnek:
Sigarayı
bıraktım. ------> Bırakmak: Alışkanlığı
terketmek
Annemi
eve bıraktım. ------> Bırakmak: Götürmek
İşi
bıraktım. ------> Bırakmak: İstifa etmek.
Ali’yi
bıraktım, onu sevmiyorum artık. ------>
Bırakmak: Terketmek,
ayrılmak
Tutukluları
bıraktılar. ------> Bırakmak: Salıvermek,
tahliye
etmek.
Anlam,
konuşmanın ya da yazının bütününe(bağlamına) bağlıdır.
Örnek:
-
Babam iyice üşütmüş.
1.
Soğuk algınlığına, nezleye yakalanmayı kastetmek
için kullanılabilir.
2.
Çıldırmaya yakın bir hali anlatmak için kullanılıyor
olabilir.
Bu
anlamlardan hangisinin kastedildiği, konuşmanın
öncesinden ve sonrasından anlaşılabilir.
Örnek:
-
Elinde ne var?
1.
Elinde bir şey saklayan kişiye elinde ne olduğunu
sormak için kullanılıyor olabilir.
2.
İskambil oynanıyorsa eldeki oyun kâğıtlarını anlatır.
3.
Bir işten söz ediliyorsa, sahip olunan malzemeyi,
parayı, kanıtları vs. kasdeder.
4.
İki kişi dertleşiyorsa “Elinden ne gelir?” anlamı
içerir.
Bu
anlamlardan hangisinin kastedildiği, konuşmanın
öncesinden ve sonrasından anlaşılabilir.
Örnek:
-
Boğaz konusuna gelince...
1.
Tıp Fakültesi’nde bir ders sırasında, iki tıp
doktoru arasındaki konuşma sırasında, doktorla
hastası arasındaki bir konuşma sırasında kullanıldığında
organ olan boğaz anlaşılır.
2.
Beslenmeyle ilgili bir konuşma söz konusuysa gıda
masrafları, yeme içme işleri anlaşılır.
3.
Siyasetle, coğrafyayla ilgili bir konuşmada İstanbul
ya da Çanakkale Boğazı kastediliyor olabilir.
Bu
anlamlardan hangisinin kastedildiği, konuşmanın
öncesinden ve sonrasından, konuşmacıların kimliklerinden,
konuşma mekânından anlaşılabilir.
Örnek:
-
Kahve içer misiniz?
-
Kahve uykumu kaçırıyor.
1.
Herhangi bir nedenle sabahlaması gereken bir kişi
tarafından verilen bir yanıtsa, “Evet, içerim”
anlamına gelir.
2.
Yorgun, uykulu bir kişi tarafından verilen bir
yanıtsa “Hayır, içmem” anlamına gelir.
Örnek:
-
Çay ister misiniz?
-
Teşekkürler.
1.
“Evet, lütfen” anlamına gelebilir.
2.
“Hayır, teşekkür ederim” anlamına gelebilir.
Bu
anlamlardan hangisinin kastedildiği, yanıt veren
kişinin jest ve mimiklerinden, ses tonu ve vurgulamalarından
anlaşılabilir.
